غفارى مطرح خواهيم كرد . در اين مبحث تنها سرگذشت بيت المال اجتماع اسلامى را در دوران حكومت عثمان بطور مختصر از نظر مطالعه كنندگان محترم مىگذرانيم : عبد اللَّه بن عتبه مىگويد : « روزى كه » عثمان « كشته شد ، صد و پنجاه هزار دينار و يك ميليون درهم در نزد خزانه دارش موجود داشت . و ارزش املاكش در وادى القرى و حنين و غيره صد هزار دينار بوده است و اسبها و شترهاى فراوانى از خود به جاى گذاشت » ( 1 ) . اين اموال شخصى موقعى مملوك « عثمان » بوده است كه اكثر مردم از ضرورتهاى معيشت محروم بوده‌اند . اگر وضع اقتصادى مردم آن دوران با سطح زندگى مناسبى جريان داشت ، اعتراض كنندگان معاصر عثمان و تحليلگران تاريخ اسلام ، آن ارقام را وحشت انگيز تلقى نمىكردند و آنها را مورد انتقاد سخت قرار نمىدادند . سپس مسعودى اضافه مىكند : در روزگار عثمان جمعى از صحابه املاك و خانه‌ها اندوختند ، از آن جمله : زبير بن عوام خانه اى در بصره ساخت كه تا اين زمان ( 332 ه ) باقى و معروف است . بازرگانان و مالداران و غيرهم ، در اين خانه فرود مىآيند . زبير خانه هايى نيز در مصر و كوفه و اسكندريه ساخته بود . مال ( نقد ) زبير پس از وفاتش به پنجاه هزار دينار بالغ بود و هزار اسب و هزار برده و كنيز و زمينهايى از خود به جاى گذاشت . طلحة بن عبيد اللَّه تيمى خانه اى در كناسهء كوفه ساخت و قيمت گندمى كه براى او از عراق مىآمد ، هر روز به مبلغ هزار دينار بوده است ، بعضى گفته‌اند : در آمد غلات او از عراق بيش از اين بوده است . طلحه خانه اى در مدينه ساخت كه مصالح آن آجر و گچ و آهك بوده است . [ توضيح - مسلم است كه در آن دوران چنين مصالحى ارزش كلانى داشته است كه در تاريخ ثبت شده است ] .

--> ( 1 ) مروج الذهب - مسعودى ج 2 ص 341 و 342 .